Bepaal jou grond se mineraalvoorraad

Deur Hennie Pauw

THABAZIMBI – Vir ‘n bedrag van R22 000 kan boere aansoek doen om prospekteerregte op hul eie plase, en daarmee seker maak watter minerale op hul grond voorkom en besluit of hulle dit self wil ontgin.

Tydens ‘n vergadering wat Dinsdag, Woensdag en Donderdag vir boere in die omgewing gehou is, het Odie Kahl, geofisikus van die Vrystaat, die voordele uitgespel vir boere om self aansoek te doen om prospekteerregte. Selfs op grond waar daar reeds regte toegeken is aan buitepartye, kan ‘n grondeienaar baat deur aansoek te doen vir prospektering of ontginning van ander minerale, meen Kahl.

Hy meen dat Thabazimbi, waarrondom belangrike mineraalgordels van diamante tot swaarmetale en steenkool voorkom, veral geoormerk word vir prospektering.

Volgens Kahl, is dit baie beter om binne die raamwerk van die wetgewing te werk en binne die bestaande stelsel die grondeienaar se regte, wat van hom vervreem is toe die ondergrondse regte in 2004 aan die staat oorgedra is, as’t ware te probeer herstel. Die ander opsie is om die magdom van buitepartye wat regte op prospektering bekom, te probeer teëstaan in die hof of probeer dwing om binne die riglyne op te tree.

Tydens die vergadering het hy boere gewaarsku dat ‘n prospekteerder op die lang termyn nie toegang tot ‘n boer se eiendom geweier mag word nie. Die prospekteeraansoeker se pogings om konsultasie word ook later as konsultasie beskou as die boer weier om met hom te praat.

Die werksprogram wat gevolg moet word vir die aansoek om prospekteerpermit, sluit in vier afdelings naamlike die kartering, bewys van tegniese vaardigheid, die omgewingsimpakstudie en die swart bemagtiging. Vir laasgenoemde moet ‘n aansoeker ‘n swart bemagtigings-vennoot ‘n aandeel van minimum 25% gee in die regspersoon in wie se naam die aansoek gebring word.

‘n Hele span bestaande uit geofisici, geoloë en ‘n regskenner, wat saam met Kahl werk, hanteer die prospekteeraansoeke en het al die proses so verfyn dat baie aansoeke teen die minimumkoste op hierdie manier voor die Minister van Mineraal en Energiesake gebring is. Kahl waarborg egter nie dat die aansoek sal slaag nie. Die prospektering moet binne ‘n sekere tyd afgehandel wees en die proses kan tussen 5 en 8 jaar duur.