Vergadering vir boere en myne

THABAZIMBI – Boere wat voel dat hul aan die kortste end trek wanneer dit kom by prospekteer- en mynaansoeke op hul grond moet kennis neem van vergaderings wat op 1 en 2 November in die Thabazimbi-omgewing plaasvind, waartydens hulle deur Odie Kahl toegespreek sal word.

Op Dinsdag 1 November om 11:00 word ‘n vergadering deur die Makoppa Boerevereniging aangebied op die plaas Fairfields van George Fritz. Die volgende dag, Woensdag 2 November, vind ‘n tweede vergadering weer om 11:00 plaas by die Landbou Skougronde, waarskynlik in die Trollopesaal.

Tydens hierdie vergadering sal inligting verskaf word oor hoe grondeienaars te werk kan gaan om vas te stel of daar minerale op hul grond is.

Hierdie inligting sal boere bemagtig en in staat stel om aksie te neem soos om self aansoek te doen vir ‘n prospekteerpermit op sy eie grond, sê Kahl.
Volgens plaaslike boere is die klimaat tans nie bevorderlik vir kommersiële boere nie en geniet hulle weinig beskerming as voedsel- en werkverskaffers. Ten spyte van die belangrike ekonomiese waarde wat landbou toevoeg tot die dorp en omgewing, word boere uit verskeie oorde gebombardeer met moontlike bedreigings wat hulle moontlik hul plase, en inkomste, mag laat verloor.

Een van die bedreigings in die mineraalryke Thabazimbi-omgewing is die oënskynlik onbeheerde toekenning van prospekteer- en mineraalregte aan buitepartye.

Sedert 2004 toe grondeienaars hul minerale regte aan die staat verloor het, het ‘n hele aantal boere in die omgewing die impak van hierdie verskuiwing van regte gevoel.

Hoewel die wet bepaal dat geen grondgebruik, byvoorbeeld mynbou, landbou of residensieel, groter prioriteit geniet as ‘n ander nie en hoewel daar beskerming in die wet bestaan vir almal wat gebruik het van ‘n stuk grond, is hierdie beskerming weinig werd vir iemand wat nie finansieel daartoe in staat is om hulle na ‘n hof te wend vir die beskerming van hul regte nie.

Die waghondfunksie van die regering ten opsigte van mynbedrywighede word tot ‘n groot mate agterweë gelaat vanweë die situasie dat dieselfde staatsdepartement wat vir die toekenning van myn- en prospekteerregte verantwoordelik is, naamlik die DME (Departement van Mineraal en Energiesake) ook toesig moet hou dat aktiwiteite binne die riglyne geskied.

Een kwessie wat grondeienaars ontstel is die bepaling in ‘n prospekteerpermit dat ‘n prospekteerder eerste reg op water het wanneer daar geprospekteer word.

Volgens ‘n regskenner van Pretoria, wat spesialiseer in ontwikkeling, Moketla Mamabolo, is daar geen magte in terme van die MPRDA (Mineral and Petroleum Resources Development Act) oorgedra na die Minister van DME wat hom/haar die reg gee om ‘n besluit oor die gebruik van waterbronne te neem nie. Die Nasionale Waterwet sou hierdie regte kon oordra aan die Minister van DME, maar geen voorsiening hiervoor is gemaak in die Waterwet nie. Die Waterwet stel dit baie duidelik dat alle besluite rakende water deur die Minister van Waterwese geneem word. Hoewel hy/sy wel so ‘n reg kan toeken aan ‘n prospekteerder, weet hy van geen geval waar ‘n prospekteerder voorkeur bo bestaande waterregte toegeken is nie, sê Mamabolo. Indien sulke regte ooit toegeken word aan ‘n prospekteerder sou dit onkonstitusioneel wees aangesien dit inbreuk maak op die bestaande regte, soos die reg van die boer om water te gebruik soos hy in die verlede gedoen het en sou die Minister sy/haar magte oorskry het.

Hennie Pauw