Waterkwessies bly emosionele saak

Waterkwessies is vir baie boere ‘n emosionele kwessie, het duidelik geblyk tydens ‘n vergadering van die Waterberg Omgewingsforum gehou by Thaba Nkwe.

Eskom en ander rolspelers, soos die Departement van Waterwese en Omgewingsake het rolspelers kom inlig oor die vordering van projekte in veral die Steenbokpan-omgewing, met dele tot by Hartebeespoortdam wat ook geaffekteer word deur of span van kraglyne of watergebruik. ‘n Volledige voorlegging is aangebied deur mnr Okki van den Berg van DWA. Volgens hulle berekeninge sal daar heeltemal genoeg water wees om te voorsien in die behoeftes van ontwikkelaars soos Eskom (vir Medupi en moontlike ontwikkelings soos Coal 3 & 4), SASOL (Mafutha-projek) en dorpsontwikkelings in Steenbokpan.

In Fase 2 van die Mokolo Krokodil Wes Wateraanvullingsprojek word beplan om water vanaf ‘n onttrekkingspunt by die Vliegepoort naby Thabazimbi via ‘n pyplyn na die Steenbokpan-omgewing af te voer.

Fase 2 sal moontlik in twee dele ontwikkel word, soos die behoefte van ontwikkelaars, veral Eskom, bepaal en bevestig kan word. Die fase word beplan vir 2010-2015 met ‘n beplande koste van R 7280 miljoen en R 1400 miljoen vir die twee gedeeltes onderskeidelik, 160 miljoen kubieke meter water per jaar behoort deur Fase 2-pyplyn vervoer te kan word.

Dit is daarom duidelik dat hierdie duur water sal wees teen om en by R 20/kubieke meter water. Daar is dus geen voorsiening gemaak vir die uitbreiding van water aan landbou nie. Bestaande skemas en waterregte-houers gebruik volgens Van den Berg reeds optimale kwotas. Op ‘n vraag het hy bevestig dat dit onwaarskynlik sal wees dat enige nuwe waterregte of –kwotas toegeken sal word.

Hy het ook gerugte ontken dat daar nie genoeg water vir Medupi sal wees nie en dat die Hartbeespoortdam in ‘n baie kort tydjie leeggepomp sal word. Volgens hulle berekening benodig Medupi slegs 14 miljoen kubieke meter water per jaar, ‘n hoeveelheid waarvoor meer as genoeg voorsiening gemaak is.

Ten spyte van sy versekering dat daar 300 miljoen kubieke meter water jaarliks beskikbaar is uit afloop uit die Rand, was boere nie oortuig dat hulle kwotas nie bedreig word nie.

Hy waarsku dat die water wat wel in die gebied beskikbaar is optimaal gebruik moet word en dat alle groot gebruikers, soos Eskom en Exarro hulle afvloeiwater moet hergebruik.

Met verhoogde afvloeiwater in die Hartbeespoortdam-gebied, is daar meer water as wat deur die projek benodig word en glo hy dat boere al langs die projek se water nie bedreig word nie.

In geval van ernstige droogtes sal besproeiingskwotas gesny word volgens huidige ooreenkomste. Dieselfde sal ook in die toekoms gebeur.

Eskom het onderneem dat verdere werkswinkels oor water gehou sal word om hierdie kwessies in meer detail aan te spreek.

Elana Greyling