Eskom-omgewingstudies gefinaliseer

Konsultante sweet om impakstudies en onderhandelings met boere af te handel

Makoppa, Sentrum en Steenbokpan gebiede het vir meer as ‘n jaar reeds byna tot stilstand gekom met alle ontwikkelinge en die meerderheid eiendomstransaksies op ys. Hierdie stukkie Bosveld word alom beskou as een van die mooiste in die land. In die Steenbokpanomgewing is ongeveer 350 voëlspesies, etlike beskermde plantsoorte en ‘n wye verskeidenheid wildsoorte te vind, wat dit so naby aan ongerep as wat jy kan kry, maak. In ‘n distrik waar landbou die grootste werkverskaffer is en van die grootste konsentrasie jagondernemings in die land is met meer as 650 plase met vrystelling, kan boere en grondeienaars nie net geïgnoreer word nie. Eskom is besig met ses projekte in die omgewing. Margen konsultante en ander firmas swoeg en sweet om omgewingsimpakstudies en onderhandelings met boere af te handel. Die eerste projek waar kraglyne van die bestaande Matimba kragstasie na Rustenburg loop, is so te sê gefinaliseer. Die omgewingsimpakstudie en bestekopnameverslae vir nog drie projekte is pas afgehandel. Hierdie verslae en aanbevelings lê nou ter insae vir die publiek se kommentaar tot 14 Desember 2007. Hierdie projekte behels die plasing van ‘n substasie, kraglyne wat van die nuwe kragstasie, Medupe na die substasie loop asook lyne wat van Mmamabula kragstasie in Botswana na die substasie loop. Die ander twee projekte wat nog nie so ver gevorderd is nie, sluit in kraglyne wat van Deltasubstasie na Epsilom substasie in die Potchefstroomomgewing loop en kraglyne wat van Delta na die Witpoort-omgewing gelei moet word. Die Delta-Epsilomprojek se bestekopname fase is voltooi en die omgewingstudie behoort vroeg in 2008 afgehandel te wees. Mnr Stuart Dunnsmoore van Margen het sy maatskappy en hulle deskundiges se bevindinge tydens twee ope vergaderings in Lephalale en Steenbokpan bekend gemaak. Met ‘n holistiese benadering, het hy die totale impak op hierdie oomblik bekend op die omgewing in ag geneem. Grootskaalse mynbedrywighede word vir die Noordwestelike deel van Steenbokpan beplan met vlak, hoë-graadse steenkool. Steenkoolreserwes in die Waterberg verteenwoordig 40% van die nasionale reserwes en die gedeelte in Steenbokpan verteenwoordig 60 vierkante km se steenkool wat oor ‘n tydperk van 200 jaar gemyn sal kan word. Beginsels wat deur die kundiges op argeologiese, geologiese, omgewings en historiese gebiede gelewer het die konsultante in ag geneem saam met insette deur grondeienaars in die gebied. Een enkele korridor word voorgestel om lyne vanaf Mmamabula kragstasie in Botswana na Delta substasie te gelei. Hierdie korridor sal bestaande strukture, en moontlike toekomstige liniëre infrastruktuur volg en so ver moontlik langs bestaande paaie en op plaasgrense loop. Die strook met ‘n dubbele ry van twee 400 KV lyne in sal 250 m breed wees, padreserwes waar van toepassing, uitgesluit. Eskom self het ‘n aantal punte gedokumenteer waaroor hulle bekommerd is in hierdie geval: die stabiliteit van die nasionale netwerk kan moontlik afhang van enige beskadiging van hierdie lyne. In gevalle waar meer as twee van die lyne geaffekteer word, kan daar ernstige implikasies wees vir die nasionale netwerk. 80% van faktore wat gewoonlik lei tot foute op lyne is, o. a.: Aasvoëls en hul neste (die ontwerp van die beplande torings behoort hierdie probleme te minimaliseer); weerlig in hierdie gebied is ook beheerbaar deur die ontwerp van die torings (net 1-1½ slae per/vierkante km/jaar word hier gemeet); Lugvaart-aktiwiteite behels hoofsaaklik helikopters vir die tel en vang van wild, ook ‘n beheerbare risiko; vloedskade, is ‘n moontlikheid waar die lyne die Limpopo kruis, maar die vloeisnelheid is so laag dat geen skade voorsien word nie,; tornado’s kom nie hier voor nie; veldvure is skynbaar nie so ‘n groot gevaar nie en word intensief deur boere beheer en bestuur. Die gebied is in twee kerngedeeltes ingedeel, een vir mynbou en een vir oerisme, jag en boerdery. Die kern van hierdie gedeeltes word deur hierdie verslag beskerm. “Daar is nooit ‘n ideale plek vir ‘n kraglyn nie,” het Dunsmoore erken, maar in nasionale belang, is dit hier skynbaar ‘n noodsaaklikheid. Pryse van eiendomme in die gebied is reeds geaffekteer. Ontwikkelings is belemmer en grootliks gestaak. Die hele gebied hou asem op en daar is baie meer as net die uitkoop van ‘n servituut hier op die spel. Eskom se onderhandelaar in hierdie projekte, mnr Koos van der Merwe, het beslis ‘n hele paar sake om in ag te neem. Een hiervan is ‘n onderneming deur Eskom dat daar nooit meer as vier lyne oor ‘n enkle boer se plaas sal loop nie. Boere het ‘n opsie om te verkoop as daar meer as vyf lyne oor hulle grond loop, maar sekere eienaars stel net nie in geld belang nie. Dit gaan vir hulle oor erfgrond en lang familiegeskiedenisse. Hierdie is dinge wat nie deur geld gekoop kan word nie. ‘n Hele leefwyse word hier bedreig ten bate van nasionale belang. Alhoewel onteienings nie algemeen voorkom nie en nie wetlik ‘n maklike roete is om te volg nie, het Eskom amptenare geen doekies omgedraai nie. Die verslae moet nou na 14 Desember deur die Departement bestudeer en goedgekeur word, voor onderhandelings kan begin.