WRSA Wildsboeredag spreek verskeie fasette in die bedryf aan

Deur Pieter Coetzee – Redakteur Kwêvoël
(Hierdie artikel is oorspronklik geskryf in opdrag van WRSA Thabazimb-kamer en word nou met hul goedkeuring geplaas

Wildbedryf Suid-Afrika, WRSA (Wildlife Ranching South Africa) Thabazimbi kamer, het Donderdag 15 Maart hul gereëlde Jaarlikse Boeredag op die Wildplaas Tembani Wildlife van die Morton familie net buite Thabazimbi aangebied.

Die dag is goed ondersteun met sowat 50 aktiewe belanghebbendes in die wildbedryf asook sakemanne uit ondersteunende bedrywe wat die dag bygewoon het.

Buiten die inligtingsessies waar onderwerpe soos vrugbaarheid van manlike diere, die moontlike implikasies van die eiendoms-waardasierol, wat tans beskikbaar is, en ‘n gesprek ook hoe om suksesvol te oorleef onder die huidige toestande wat in die wildbedryf heers, is ‘n praktiese opleiding-sessie ook aangebied waardeur wildplaaswerkers hulself beter kon voorberei op sake soos basiese noodhulp en brandbeheer.

Pieter Heyns van die Thabazimbi Sakekamer het wildboere meer toegelig oor die waardasierol wat tans te besigtig is. Die waardasierol gaan uiteindelik riglyne bied waarvolgens munisipale waardasies op eiendom regoor die hele land gedoen word.

Waardeerders is landwyd aangestel en moes die rol oor ‘n bestek van ses weke in terme van die Seksie 49 Kennisgewing opgestel word.

Die groot doel van hierdie waardasies is om die bestaande munisipale waardasies in lyn te bring met markwaarde en daardeur ‘n meer realistiese munisipale belastingskaal daar te kan stel.

In die Thabazimbi omgewing is dit onmoontlik om die bykans 5 500 plase plotte, besigheids- en residensiële fisies gedurende die tydperk te besoek en soos in die res van die land, is dit met behulp van inligting van onlangse satellietfoto’s asook vanaf webtuistes wat van besighede, wildplase, lodges en gastehuise verkry is, om ‘n redelike waardasie te doen.

Selfs spilpunte op ‘n plaas en die aantal wooneenhede speel ‘n rol in die waardasies.
Dit is daarom uiters belangrik dat boere hulself moet vergewis van die kriteria waarop hulle eiendom se waardasies gedoen is.

Sorg dat daar uitsluitsel is oor waarvoor wooneenhede gebruik word en die inkomste wat daaruit verdien kan word. Wooneenhede kan dalk leegstaan as gevolg van personeelvermindering of afskaling in die boerdery. Landbougrond is dalk onderbenut as gevolg van veranderde aanwending.

Wees net versigtig vir te ‘n lae waardasie aangesien banke se waardasie in die toekoms ook die munisipale markverwant waardasie in aanmerking sal neem. Dit kan dalk tot kredietinperkings lei indien jy as boer vir ‘n lening aansoek doen.

Nog ‘n groot rede hoekom jy jouself van die waardasie moet vergewis is omdat daar foute mag insluip en jy vir ‘n belaglik hoë of lae munisipale belasting verantwoordelik gehou mag word.
Dieselfde kriteria gaan ook vir jou eiendom wat jy in die dorp mag besit.

Die praatjie oor vrugbaarheidstoetsing by ramme en bulle in die wildbedryf het heelwat belangstelling ontlont aangesien daar soveel faktore by betrokke is.

Met beeste en skape is dit nie so ‘n werklike probleem nie aangesien dit ‘n redelike maklike proses is om saad te trek en die skrotum te ondersoek in terme van omtrek, nog ‘n parameter wat nie noodwendig ‘n groot rol speel in vrugbaarheidstoetse nie.

Genoeg vloeistof en sperms mag aanwesig wees maar steeds swak opbrengste lewer as gevolg van swemspoed en morfologie wat beteken dat ‘n onvrugbare sperm dalk die eiersel eerste bereik maar dit dan blokker vir ander sperms wat wel die eiersel kan bevrug.

15 Maart 2018 WRSA Maurits Jennie met Morne
Van links: Maurits van de Wetering en Jennie Rossouw van die Thabazimbi WRSA tak, oorhandig ’n geskenk aan dr. Morné de la Rey wat die boere ingelig hê oor vrugbaarheidstoetsing van manlike diere.

Dr Morné de la Rey wat die praatjie gelei het, het genoem dat daar in gedagte gehou moet word dat wild nie so vrugbaar is as wat algemeen aanvaar word nie.

In klein kuddes soos byvoorbeeld drie vroulike diere wat deur een manlike dier gedek word kan dalk net twee lam of self net een met twee wat nie lam nie.

Hy het genoem dat sy ondervinding met groot troppe rooibokke die aanwas na die paar en lamseisoen maar sowat 60% is.

Daar is wel heelwat data sover dit skrotum omtrek aan betref waar die groter omtrek meer saad lewer. Hierdie data is beskikbaar vir die meeste wildspesies asook op die mees kritiekste tyd van vrugbaarheid in die manlike diere.

Dit kan egter nie geboekstaaf word nie aangesien daar heelwat grys areas is.
Hy het verder genoem dat die boer gewoonlik al die besonderhede van sy diere in terme van horinglengte, bou en dies meer ken, met die uitsluitsel van skrotum omtrek.

Boere word aangemoedig om waar die geleentheid hom voordoen om ook hierdie inligting op rekord te hou.

Wees versigtig met semen toetse aangesien die diere verdoof moet word om die toetse te kan doen. Dit is bekend dat die verdowing wel die juistheid van die toetse kan beïnvloed. So kan jy ‘n top teelram by jou jagkamp injaag. Moenie net op een toets se uitslag staatmaak nie.

Hy het boere gerus gestel dat elektriese stimulasie met ‘n skokstok nie ongemak by die manlike diere veroorsaak nie en beïnvloed beslis nie die uitkoms van ‘n vrugbaarheidstoets nie.

Hy het ook hierby genoem dat indien saad met ‘n naald getrek word, dit nie wys dat die buise wat die semen vervoer oop is nie, iets wat geredelik sigbaar is met die skokstok.

Wees ook versigtig met manlike diere met net een testikel. Die dier kan dalk baie vrugbaar wees maar die verskynsel is gewoonlik geneties oordraagbaar, ook na vroulike diere wat oor net ‘n enkel ovarium beskik. Hierdie word gewoonlik na die tweede geslag oorgedra.

Ander faktore wat die vrugbaarheid van die kudde kan beïnvloed is die dekbehendigheid en dekkapasiteit van die manlike diere. Dit is iets wat nie getoets kan word nie en beslis ‘n rol speel. Net so is ‘n manlike dier wat oor al hierdie eienskappe beskik en te veel vroulike diere wil dek terwyl sy saadproduksie nie kan bybly nie. Indien hy dan ander manlike diere boonop weghou is daar ‘n probleem.

Toetsing is gedurende die paringseisoen juis om hierdie rede nie betroubaar nie aangesien die sementelling afgewater kan wees.

Uit die bespreking het dit dan ook na vore gekom dat ‘n dominante vroulike dier ander van die manlike dier weghou.

De la Rey het boere aangemoedig om deeglike rekord van die diere te hou vandat hulle aangekoop is. Ken jou wild en waar moontlik hou rekord waar moontlik.