Tiener depressie en selfmoord steeds aan die toeneem

Deur Ilze Neethling

Tiener selfmoord is steeds aan die toeneem in Suid-Afrika. Tot ‘n derde van selfmoordpogings beslaan kinders en tieners, terwyl alle pogings nie eens rapporteer word nie. Syfers vir kinders tussen 10 en 14 jaar veral het ook verdubbel die afgelope 15 jaar. Selfs plaaslik ervaar ons ook ‘n dramatiese verhoging in selfmoordpogings.

Ons kan nie anders as om te vra hoe ons samelewing in die posisie beland het dat kinders so jonk as 10 jaar oud, selfmoord as die enigste uitweg sien nie. Oorsake vir selfmoord is egter kompleks. Daar is verskeie faktore wat daartoe bydra, waarvan  –

* Onderliggende sielkundige probleme byvoorbeeld depressie of angsversteurings wat nie betyds raakgesien of hanteer word nie,

* Familiepatrone van gemoedsversteurings en vorige selfmoordpogings,

* Ander ouerlike of eie patologie,

* Swak hantering van medikasie,

* Akademiese probleme en sosiale druk/aanvaarding,

* Huislike omstandighede, veral diskordante gesinne (ook byvoorbeeld mishandeling soos emosionele verwerping, verbaal, fisies; asook ouerskapstyle),

* Alkoholgebruik wat inhibisies verlaag en moed skep vir die daad,

* Beskikbaarheid van selfmoordmiddele in die huis (byvoorbeeld pille, skerp voorwerpe en wapens),

* Vlak van kognitiewe ontwikkeling – veral jonger kinders besef nie werklik dat selfmoord ‘n permanente oplossing is vir ‘n tydelike probleem nie en

* Vlak van emosionele en liggaamlike ontwikkeling.

Tieners is vasgevang tussen die wêreld van die kind en grootmens. ‘n Wêreld wat ons gevorderde samelewing self geskep het, terloops, deur sekere ouderdomme af te baken as “Tienerdom”. In ons voorouers se tyd het sogenaamde tieners reeds vanaf 12-jarige ouderdomme suksesvol leeus gejag en eie gesinne onderhou.

Vir ‘n hedendaagse tiener is tienerjare egter ‘n geweldige aanpassingstydperk vanweë gereeld (en soms konflikterende) veranderende vereistes, en hy voel of hy nêrens inpas nie. Konstante hormoonveranderinge veroorsaak ook dat hy voortdurend sterk teenstrydige emosies ervaar. Hierdie vreeslike deurmekaar emosionele wanbalans versteur sy gevoel vanaf morele- tot eiewaarde. Wanneer die verhouding tussen die jongmens en sy ouers positief is, help dit hom om sy selfbeeld positief te hou en dien as beskerming teen depressie en/of selfmoordpogings. ‘n Negatiewe verhouding met enige ouer dra egter by tot die ervaring van verwerping en gebrek aan gevoelens van sekuriteit en stabiliteit. Waar ouers self met probleme sukkel leer hy ook nie die nodige lewensvaardighede nie.

Dit is dus nie slegs een faktor wat uitmond in selfmoord nie, maar gewoonlik ‘n verweefde kombinasie of saamloop van probleme wat nie altyd betyds aangespreek word nie.

Die simptome van veral tienerdepressie word nie altyd betyds raakgesien nie. Nie omdat betrokke volwassenes nie noodwendig omgee nie, maar omdat hulle nie altyd weet waarna om op te let nie.

Wat jy kan doen: Leer ken die tekens. Daar is ‘n verskil tussen standaard tienergeite en depressie. 75% gee ook byvoorbeeld vooraf een of ander waarskuwing dat selfmoord oorweeg word. Beskou alle selfmoorddreigemente of -pogings as ernstig. Tieners kan byvoorbeeld begin om gunsteling besittings uit te deel, of gesprekvoering oor die dood inisïeer, skielik opgewek voorkom asof hy skielik ‘n oplossing vir sy probleme gevind het, skielik besluit om met almal vrede te maak, of skielik die indruk skep dat niks hom meer kan pla nie.

Tieners in krisis kan SADAQ kontak by 0800 567 567 of SMS 31393.

Ilze Neethling is ‘n gekwalifiseerde sielkundige berader en psigometris. Privaat praktyk nr: 0248606, HPCSA Reg. Nrs PRC 0003425; PMT 0078336, BA. Psych; Hons Psych (cum laude) MTh (cum laude) – Unisa. Besoek haar webwerf by www.goodpsychology.net